Jak rozpocząć swoją przygodę z heraldyką

Zgłębiając historię swojej rodziny, czyli innym słowy badając jej genealogię, możemy natknąć się na informację o szlachectwie naszego rodu. Możemy wiedzieć o nim od samego początku, możemy również snuć domysły o przynależności do szlachty zaściankowej (np. w sytuacji, gdy informacja o domniemanym szlachectwie jest przekazywana w formie rodzinnej legendy: nikt nie widział herbu, ale pradziad pradziada podobno był bardzo bogaty i kupił sobie szlachectwo). Nawet jeśli jesteś pewny, że Twoja rodzina nie ma ze szlachtą nic wspólnego, temat heraldyki jest tematem na tyle interesującym, że warto go zgłębić dla samej przyjemności zdobywania wiedzy. W kolejnym artykule postaram się przekazać kilka "smaczków", żeby wzbudzić w Tobie, Drogi Czytelniku, większe zainteresowanie tą dziedziną nauki.

Literatura początkującego heraldyka

Bazę źródłową i faktograficzną dla każdego początkującego heraldyka powinien stanowić  „Nowy herbarz Polski” Tadeusza Gajla. Herbarz zawiera ponad 5 000 barwnych ilustracji herbów szlacheckich, co sprawia, że znajdują się tu wszystkie poznane do tej pory herby szlacheckie występujące w Polsce od średniowiecza do XX wieku. Należy też wspomnieć, że znajduje się tu wykaz wszystkich nazwisk rodów szlacheckich Rzeczpospolitej Obojga Narodów (aż 50 000 nazwisk!). Jeśli więc chcesz sprawdzić czy Twoja rodzina ma szlacheckie korzenie oraz jak wygląda przynależny jej herb - to jest właściwy wybór (ponadto Tadeusz Gajl - niesamowity tytan pracy - wraz z Lechem Milewskim stworzył internetową wyszukiwarkę herbów i nazwisk szlacheckich: tutaj). Niestety herbarz Gajla nie zawiera opisów herbów, a jedynie podaje źródła, w których można znaleźć więcej informacji o danym herbie. Z tego też powodu informację, co dane godło herbowe przedstawia, należy uzyskać z innych herbarzy. Niezwykle pomocne mogą okazać się tu opisy herbów z „Księgi herbowej rodów polskich” Juliusza Ostrowskiego. Natomiast, jeśli chcemy zrozumieć symbolikę godła, pozycją obowiązkową jest „Alfabet heraldyczny” Pawła Dudzińskiego. Jest to lektura niezwykle ciekawa, czasem wręcz zaskakująca swą treścią, ale napisana przystępnym językiem.

Lista książek, które warto przeczytać, jeśli zainteresował Cię temat heraldyki:

• Bebłowski A., D. Radziwiłłowicz, Herby i heraldyka. Krótki informator, Warszawa 2000,
• Dudziński P., Alfabet heraldyczny, Warszawa 1997,
• Gajl T., Nowy herbarz Polski, Gdynia 2016,
• Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego: powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, Lipsk 1839-1845, t.1 - t.10,
• Ostrowski J., Księga herbowa rodów polskich, Warszawa 1897,
• Piwowarczyk D., Poczet rycerzy polskich XIV i XV wieku, Warszawa 2004,
• Szymański J., Herbarz rycerstwa polskiego z XVI wieku, Warszawa 2001,
• Szymański J., Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego, Warszawa 1993,
• Trelińska B., Album armorum nobilium Regni Poloniae XV-XVIII saec. : herby nobilitacji i indygenatów XV-XVIII w., Lublin 2001,
• Znamierowski A., Herbarz rodowy, Warszawa 2004,
• Znamierowski A., Insygnia, symbole i herby polskie, Warszawa 2003.

Grafika: Scoffer

Czytaj dalej >>

Przydatne i często używane skróty klawiaturowe

W poniższym artykule zostały wymienione tylko te skróty klawiaturowe, które najbardziej ułatwiają i skracają czas pracy na komputerze zwykłym użytkownikom. Wydaje mi się, że są to skróty, których używa się najczęściej i które zaoszczędzą Wam nie tylko sporo czasu, ale i nerwów. Zapewne niektóre z tych kombinacji doskonale znacie, ale jeśli nie to będziecie pozytywnie zaskoczeni jak szybko ich użycie stanie się Waszym naturalnym odruchem.

Najbardziej przydatne skróty klawiaturowe:

Ctrl + S -> zapisz jako/zapisz

Ctrl + A -> zaznacz wszystko (zaznaczenie całego tekstu łącznie z obrazami; zaznaczenie wszystkich plików w folderze)

Ctrl + C -> kopiuj (trzeba zaznaczyć najpierw to co się chce skopiować)

Ctrl + V -> wklej (to co wcześniej zostało skopiowane lub wycięte)

Ctrl + X -> wytnij (trzeba zaznaczyć najpierw to co się chce wyciąć)

Ctrl + F -> wyszukiwarka (wyszukuje słowa kluczowe w tekście, a co najważniejsze: działa w zasadzie w każdym miejscu)

Ctrl + Z -> cofnij (cofa wydane wcześniej polecenie np. przywraca usunięty plik, przywraca usunięty tekst bądź cofa dokonaną zmianę w obrazie)

Ctrl + Y -> przywróć (przywraca to co się cofnęło za pomocą Ctrl + Z)

Ctrl + N -> nowe okno w przeglądarce

Ctrl + D -> dodaj zakładkę (dodaje aktywną stronę internetową do Paska zakładek)

Ctrl + Shift + T -> przywraca ostatnią zamkniętą kartę w przeglądarce. 

Ctrl + rolka myszy -> powiększenie obrazu (w górę), pomniejszenie obrazu (w dół)

F11 -> tryb pełnoekranowy (F w AllPlayer)

Skróty klawiaturowe i przyciski, które warto znać:

Ctrl + T -> nowa zakładka w przeglądarce

Ctrl + P -> drukuj

F5 -> odświeża okno (przeglądarki, folderu); wyświetla na całym ekranie prezentację w PowerPoincie

Ctrl + = -> powiększenie obrazu

Ctrl + - -> pomniejszenie obrazu

Print Screen (PrtSc) -> zdjęcie ekranu (kopiuje aktualny obraz ekranu, który następnie trzeba wkleić do programu graficznego lub edytora tekstu)

Home -> przeskok na początek strony

End -> przeskok na koniec strony

Skróty klawiaturowe, które zapewnią trochę prywatności:

Ctrl + Shift + P lub Ctrl + Shift + N (w zależności od przeglądarki) -> nowe okno w trybie prywatnym tzw. "tryb incognito"

Alt + F4 -> zamknięcie aktualnie otwartego okna (przeglądarki, programu)

Znaczek Windows + D -> minimalizuje wszystkie otwarte okna

Skróty do formatowania tekstu:

Ctrl + B -> pogrubienie

Ctrl + I -> kursywa

Ctrl + U -> podkreślenie

Ctrl + R -> wyrównaj tekst do prawej

Ctrl + L -> wyrównaj tekst do lewej

Ctrl + J -> wyjustuj

Skróty używane w sytuacjach wyjątkowych:

Ctrl + Shift -> zmiana języka klawiatury (używamy tylko wtedy, gdy klawiatura zaczyna wariować: zamiast Z pojawia się Y i odwrotnie, a zamiast polskich znaków wyświetlają się dziwne rzeczy).

Ctrl + Alt + Delete -> skrót zazwyczaj stosowany w sytuacji, gdy komputer odmawia posłuszeństwa. W zależności od rodzaju i wersji systemu operacyjnego:

1) najczęściej pojawia się okno z Menadżerem zadań, z opcją zamknięcia systemu, blokady, zmiany hasła, wylogowania i przełączenia użytkownika 2) następuje zamknięcie systemu i restart komputera 3) dwukrotne naciśnięcie Ctrl + Alt + Delete powoduje restart komputera.

I na koniec dwa przydatne skróty w Akelpad:

zaznaczony wyraz + Ctrl + 6 -> duże litery

zaznaczony wyraz + Ctrl + 7 -> małe litery


Zdjęcie: Martine Auvray z Pixabay.

Czytaj dalej >>

Czy warto nauczyć się alfabetu Morse'a?

       Mogłoby się wydawać, że w dobie wszechobecnej techniki, a zwłaszcza powszechnego dostępu do telefonów i coraz większego zasięgu sieci komórkowej - coś takiego jak kod Morse'a powinien odejść do lamusa. Póki jest zasięg, póki bateria jest naładowana to faktycznie nawet w ekstremalnych sytuacjach zdolność posługiwania się alfabetem Morse'a wydaje się zbyteczną umiejętnością. A co jeśli los planuje dla nas jakiś czarny scenariusz? I nagle okaże się, że gdy zawiedzie technika to bez kodu Morse'a ani rusz? Bardzo lubię oglądać filmy, w których scenarzysta podziela mój pogląd i uzależnia powodzenie całej akcji w filmie od tego czy ktoś (najlepiej jakiś wyśmiewany przez wszystkich dzieciak) potrafi nadać kilka słów w alfabecie Morse'a. Niby dodatkowa umiejętność, którą z przymrużeniem oka można wpisać sobie w CV, a tutaj ratuje życie całej załogi. Dla mnie ekstra, zwłaszcza, że nigdy całkowicie nie polegam na technice. Wychodzę z założenia, że zawsze coś przecież może się zepsuć. Dlatego też drzewo genealogiczne spisuję nie tylko on-line, ale i w kajecie. Tak na wszelki wypadek.

       Wracając do tematu alfabetu Morse'a, zakodowaną wiadomość można przekazać na kilka sposobów: za pomocą sygnałów dźwiękowych, błysków światła, impulsów elektrycznych, gestów czy w postaci zapisu ciągu kropek i kresek. Bardzo szeroki zakres możliwości komunikowania się, prawda? To na który ze sposobów się zdecydujemy zależy od sytuacji w jakiej się znajdziemy. W łodzi podwodnej raczej nie będziemy nadawać za pomocą błysków światła. À propos błysków: czy wiecie, że za pomocą promieni słonecznych odbitych w lusterku można nadać wiadomość na znaczną odległość? Dobry sposób, żeby zwrócić na siebie uwagę ekipy poszukiwawczej. To złota rada na wypadek gdybyście się rozbili/zgubili np. na pustyni (aczkolwiek w nocy polecam użyć światła z latarki, światło księżyca się jednak nie sprawdzi).
       Kod Morse'a może się też bardzo przydać w sytuacji gdy nie można przekazać wiadomości ani ustnie ani pisemnie. Do dyskretnej komunikacji można wtedy wykorzystać sekwencję prostych stuknięć albo przekazać informację za pomocą dotyku lub mrugnięć. Przykłady takiego wykorzystania alfabetu Morse'a znajdziecie Drodzy Czytelnicy w kolejnym artykule.

       Rozważmy sobie teraz taką sytuację w stylu "co by było, gdyby...". Wyobraźmy sobie, że nastąpiła globalna awaria energii elektrycznej, taka z rodzaju plag egipskich: pada dosłownie wszystko (tak sieci komórkowe też). Nie mamy jak się skontaktować z resztą świata. W kim wtedy będziemy pokładać nadzieję na komunikację na odległość dalszą niż zasięg naszych gardeł? No cóż, ja stawiam zakład, że tymi osobami będą preppersi, krótkofalowcy, a także osoby znające alfabet Morse'a (łatwiej przesłać sekwencję sygnałów niż słowo mówione). Preppersi jako osoby doskonale przygotowane na wszelkie katastrofy, z pewnością będą najlepiej wyposażoną grupą, jeśli chodzi o utrzymanie łączności i komunikację na bliskie odległości (CB radia, krótkofalówki). Jednak jeśli chodzi o zasięg krajowy czy międzynarodowy to tu lepiej sprawdzą się krótkofalowcy. Warto w tym momencie wspomnieć, że część krótkofalowców jest w stanie nie tylko skonstruować własne urządzenie nadawczo-odbiorcze, ale i zapewnić do niego zasilanie. Czyż nie jest to imponujące i pocieszające? Natomiast jeśli chodzi o komunikację na mniejsze odległości dla osób nie posiadających CB radia i krótkofalówek to można by pokusić się o zbudowanie telegrafów optycznych. W ten sposób ludzie, którzy opanowali alfabet Morse'a mogliby porozumiewać się między sobą za pomocą sieci sekarów. Hmm jedyny problem jaki tu widzę to deficyt goblinów - nieocenionych pracowników wież semaforowych. Wracając jednak z niezwykłego Pratchettowskiego świata do naszej bezgoblinowej rzeczywistości: uważam, że każdy powinien znać alfabet Morse'a w stopniu pozwalającym na nadanie i odebranie prostej wiadomości.

Grafika: Alexander Lesnitsky i Gordon Johnson z Pixabay.

Czytaj dalej >>

Angielski - zabawa w skojarzenia (nauka słówek)

Niektóre angielskie słówka łatwo zapamiętać ze względu na zabawne skojarzenia. Poniżej znajduje się 20 słów, które skojarzyły mi się m.in. z postaciami lub przedmiotami z gier, filmów i książek bądź same w sobie są po prostu śmieszne. Może i Wam pomoże to w ich zapamiętaniu?

cumin – kminek (nie cierpię kminku, dlatego uważam, że w moim przypadku kwestia zapamiętania tego słowa była kluczowa. Nie chcę się natknąć na ten nieszczęsny kminek gdzieś zagranicą. Ponadto cumin kojarzy mi się z kominem - nie żeby było w tym coś złego);

peacock – paw (pij colę; cock oznacza zarówno koguta jak i penisa; paw jest więc penisowym kogutem);

cauldron – kocioł (kojarzy mi się z Harry Potterem. W książkach to słowo pojawia się nader często, więc nie sposób nie skojarzyć chociażby z pubem Dziurawy Kocioł - Leaky Cauldron);

dwarf – krasnolud (przede wszystkim kojarzy mi się z King's Bounty, aczkolwiek krasnoludy nigdy nie gościły w mojej armii; ponadto sam wyraz jest zabawny - wygląda jakby ktoś na siłę próbował wcisnąć jak najwięcej spółgłosek);

flutter – trzepotać (z Fluttershy z My Little Pony; ten nieśmiały pegaz to prawdziwa trzepocząca nieśmiałość);

moss – mech (z Kate Moss <- Kasia Mech, śmiesznie);

salmon – łosoś (kojarzy mi się ze sceną z Jab Tak Hai Jaan, w której SRK ciągle powtarza salmon, kładąc akcent na różne sylaby);

scoffer – szyderca, kpiarz (z King's Bounty; imp szyderca swoim zachowaniem sprawia, że to na nim skupia się cała uwaga, co niekiedy ratuje cenniejszy oddział przed atakiem. Wykorzystany w odpowiednim momencie sprawia, że oddział przeciwnika marnuje swój ruch na gonienie scoffera);

axe – topór (z King’s Bounty; niezwykle użyteczne narzędzie;) bo dobry topór nie jest zły);

grasshooper - konik polny (no proszę proszę, kogo my tu mamy? Patrzcie! Przecież to skacząca trawa);

dragonfly – ważka (no błagam, czyż może być jeszcze bardziej zabawna nazwa dla ważki? Oddział ważek występuje ponadto w King's Bounty);

oak – dąb (z King’s Bounty. Zresztą nazwa jest po prostu od rzeczy, jak zbiór przypadkowych słów: oak jak słowo na opak);

velvet – aksamit (kojarzy mi się z reklamą papieru toaletowego: „Velvet miękki jak aksamit”. Melodia tak głęboko wryła mi się w pamięć, że czytając to słowo mam ochotę raczej je zaśpiewać);

trap – pułapka (z King’s Bounty – rozstawia się pułapki na polu bitwy. Trzeba nieźle nakombinować, by wróg w nie wpadł, ale gdy tak się stanie jest to niezwykle satysfakcjonujące);

damage – obrażenia (kluczowe słowo w King’s Bounty);

defense – obrona (kluczowe słowo w King’s Bounty; kojarzy mi się też z meczami futbolu amerykańskiego, kiedy widownia skanduje: dee-fense! dee-fense!);

twilight – zmierzch (ze Zmierzchem i z Twilight Sparkle z My Little Pony);

sparkle – iskierka (z Twilight Sparkle z My Little Pony);

ladybug/ladybird – biedronka (z Miraculum: Biedronka i Czarny Kot; czyż nie jest to urocze określenie na tego kropkowanego owada?);

bend – zginać (z Futuramy - oczywiście chodzi tutaj o Bendera, czyli o Jednostkę Wyginającą numer 22).

Grafika: Mediamodifier z Pixabay (z lekką przeróbką Scoffera)

Czytaj dalej >>

Poznaj swoich przodków. Zbuduj drzewo genealogiczne juz dziś!

Od czego zacząć przygodę z genealogią? Jak prawidłowo budować drzewo genealogiczne? Gdzie szukać informacji o swoich przodkach?

1) Źródła.

• Przygodę z genealogią najlepiej zacząć od zdobycia podstawowych informacji o swoich przodkach. Zacznij od przepytania najstarszych członków swojej rodziny. Kopalnią wiedzy są przede wszystkim kobiety, z racji swej plotkarskiej natury i doskonałej pamięci do szczegółów (zwłaszcza tych pikantnych). Zacznij więc od tych najstarszych. Póki żyją. A następnie przepytuj bliższych i dalszych krewnych w celu uzupełniania informacji.
• Gdy zdobędziesz od rodziny wszelkie możliwe informacje, wtedy przyjdzie czas na kolejny etap, czyli odwiedziny rodzinnych grobów. Stanowią one niezastąpione źródło wiedzy, gdyż zazwyczaj oprócz daty śmierci jest rok narodzin (albo chociaż informacja ile dana osoba żyła - wtedy łatwo można obliczyć przybliżoną datę narodzin), nazwisko panieńskie (czyli "z domu"), a czasem i zdjęcie.
• Następnie należy udać się do parafii, by odszukać księgi parafialne z aktami chrztu naszych przodków (o ile oczywiście wiemy, gdzie mógł zostać ochrzczony - najprościej mają osoby, których przodkowie pochodzili z jednej wsi, co kiedyś zdarzało się nader często). Z nich dowiesz się o rodzicach przodka, poznasz nazwisko panieńskie jego matki, a także ile mieli w tamtej chwili lat i z jakiej miejscowości pochodzili. Te informacje znacznie ułatwią Ci dalsze poszukiwania. Należy pamiętać, że zwyczaj chrzczenia dziecka w wieku niemowlęcym był kiedyś znacznie bardziej przestrzegany niż obecnie. Jeśli więc znamy rok urodzenia naszego przodka możemy przyjąć, że został ochrzczony w tym samym roku lub kolejnym. Ważne! Od powstania styczniowego do odzyskania niepodległości w 1918 r. akta pisane były w języku rosyjskim. 
• UWAGA! Do przeglądania ksiąg parafialnych oraz wszelkich innych akt historycznych zakładamy bawełniane rękawiczki. Dzięki nim te drogocenne dokumenty nie zostaną narażone na niszczycielskie działanie ludzkiego potu.
• Dzisiaj o wiele łatwiej znaleźć informacje o przodkach niż jeszcze kilka lat temu. Dzięki przeprowadzonej na dużą skalę cyfryzacji akt, sporą ich część możemy znaleźć online. To olbrzymie ułatwienie dla genealogów, niesamowita oszczędność czasu i bardzo dobra praktyka, gdyż czas nie działa na korzyść papierowych akt. Bardzo przydatną wyszukiwarką akt jest GENETEKA.
• Następnym krokiem są archiwa państwowe, ewentualnie urzędy Stanu Cywilnego (jeśli szukamy przodka, który urodził się w XX wieku - jednak za kopię aktu urodzenia trzeba będzie zapłacić). Warto też pamiętać, że bogatą bazę zmikrofilmowanych metryk posiadają Mormoni. Mikrofilmy można za opłatą zamówić do wybranego Centrum Historii Rodziny (w Warszawie albo we Wrocławiu). 
• Dla zaprawionych w bojach genealogów czekają archiwalne gazety regionalne (w tym wypadku warto skorzystać z bibliotek cyfrowych). Informacji o przodkach można też szukać w spisach wyborców do Sejmu i Senatu w II Rzeczpospolitej.
• Linki do przydatnych stron:  
  genealodzy.pl, szukajwarchiwach.pl, metryki.genbaza.pl, genealogiawarchiwach.pl, Family Search, Archiwum Główne Akt Dawnych.
• Pomocy można też szukać na bardzo sprawnie działającej grupie na Facebooku: Genealodzy.PL (grupa zamknięta).

2) Budowa drzewa.

Najprostsze drzewo zawiera informacje tylko o przodkach w linii prostej (czyli o rodzicach, dziadkach, pradziadkach itd.), te bardziej rozbudowane zawierają też informacje o przodkach w linii bocznej (czyli o rodzeństwie, rodzeństwie rodziców, rodzeństwie dziadków itd. a także o ich dzieciach i dzieciach ich dzieci). Dzięki rozbudowanym gałęziom drzewa można poznać dotąd nieznanych dalekich krewnych i nawiązać z nimi bliższe relacje. Może się też okazać, że Twoja najlepsza przyjaciółka jest tak naprawdę również Twoją kuzynką. A rodzina to jednak rodzina, nic tak nie łączy jak więzy krwi. Tak więc, dzięki bardziej skrupulatnym poszukiwaniom można odkryć rzeczy ciekawe, zaskakujące, a bywa też, że przerażające. Warto również odnotowywać z jakiego powodu dana osoba zmarła lub jeśli to możliwe na jaką nietypową chorobę chorowała. Bardzo cenna wiedza, zwłaszcza jeśli choroba ma podłoże genetyczne.

3) Informacje, które powinny znaleźć się w drzewie.

Imię, nazwisko (u kobiet koniecznie nazwisko panieńskie), data narodzin i data śmierci. Co do nazwisk panieńskich to, moim zdaniem, powinno się je zapisywać normalnie, o tak:

                                   Tadeusz Krawiec - Anna Kowalska
                                       (1936-1998)     |   (1937-2016)
                                                               \/
           ___________________________________________________
           |                                              |                                                      |
          \/                                             \/                                                    \/
Paweł Krawiec - Ewa Kos     Maria Krawiec - Adam Murarz     Alicja Krawiec - Piotr Dudek
     (1958)         |   (1960)               (1962)        |       (1962)                  (1967)        |     (1965)
                        \/                                              \/                                                     \/
         Anna Krawiec - Rafał Mróz             Iga Murarz                                Daniel Dudek 
            (1989)              (1989)                      (1994)                                          (1993)         


Dzięki temu można uniknąć pomyłek, zwłaszcza jeśli dana kobieta kilkakrotnie wychodziła za mąż. Rozwiedzionych zaznaczamy przerywaną kreską, o tak: "---". Tak samo robimy w przypadku dzieci z takiego małżeństwa. Jeśli zaś chodzi o panieńskie dzieci w sytuacji, gdy ojciec jest nieznany - ojca oznaczamy "NN", przy dziecku zaś robimy stosowną adnotację np. panieńskie (by uniknąć późniejszych pomyłek, zwłaszcza jeśli dziecko zachowuje nazwisko matki w przypadku jej zamążpójścia). Najgorzej mają osoby z rodzin patchworkowych - tutaj trzeba być wyjątkowo starannym i zapisywać wszelkie niuanse w sposób zrozumiały dla przyszłych pokoleń (które być może nie będą znały tych zawiłych, rodzinnych historii).

Grafika: Mystic Art Design z Pixabay.
                            

Czytaj dalej >>

Gawron czy wrona? Rybitwa czy mewa?

Co to? Co to, mamo? Co to za ptak? Tatooo! Mama mówi, że Ty będziesz wiedział. Co to? O tam! Tato? Wrona? Jesteś pewny, tato? A Pani w przedszkolu mówiła, że kruk.

Gawron czy wrona?

Wydawało Ci się, że widziałeś kruka? Pozwól, że wyprowadzę Cię z błędu. Nie widziałeś. To był gawron. Gdy zobaczysz kruka, zapewniam, że nie będziesz miał wątpliwości, że to by on. Kruk to wielkie bydlę z olbrzymim dziobem, którym z chęcią wyprułby Ci flaki. Patrząc na jego dziób ciarki przechodzą po plecach. Raczej nie spotkasz go w mieście. W przeciwieństwie do powszechnie występujących gawronów i wron, z którymi bardzo często jest mylony. Jak je rozróżnić? Gawrony też są czarne, ale znacznie mniejsze, z inaczej ukształtowanym dziobem. Ponadto w promieniach słońca mienią się metalicznym fioletem, wyglądają jakby ktoś je spryskał lakierem samochodowym o nietypowym odcieniu. Natomiast wrony bardzo łatwo rozpoznać po szaro-czarnym ubarwieniu piór (tułów szary, reszta ciała czarna)*.

Rybitwa czy mewa?

Kolejną zagwozdką jest mylenie przez Polaków rybitw z mewami. Nie wiem dlaczego tak się dzieje, ale notorycznie słyszę o mewach pływających w sadzawkach Łazienek Królewskich w Warszawie. Należy tu zaznaczyć, że tam pływają, latają i skrzeczą rybitwy (oczywiście są wyjątki od reguły: raz na jakiś czas trafi się jakaś zbłąkana mewa, jednak znacznie się wyróżnia na rybitwowym tle). Mewa, tak jak kruk, jest bowiem wielkim bydlęciem z jeszcze większym, zakrzywionym dziobem. Chętnie podbiera fokom ryby w warszawskim ZOO. Można więc wybrać się tam z wizytą podczas karmienia (10.00 i 14.30 przez cały rok) i przekonać się na własne oczy o wielkości tej powietrznej krowy.

*Należy tu także wspomnieć o występującej w Europie wronie czarnej (zwanej też czarnowronem), która w Polsce pojawia się sporadycznie i to przeważnie w zachodniej części kraju. W słońcu jej pióra nabierają pięknego, zielonego połysku.

Czytaj dalej >>

Dlaczego wampir boi się słońca, krzyża i wody święconej?

Z mitem o wampirach związane są liczne symbole mające charakter przede wszystkim religijny. Przesądy dotyczące mitologicznego wampira wskazywały na sposób ochrony przed jego atakami. Co ciekawe, stosowanie praktyk antywampirycznych obserwowano jeszcze na początku XX w.

Zastanawiałeś się kiedyś dlaczego w filmach i literaturze wampiry boją się krzyża i wody święconej, a promienie słońca są dla nich "zabójcze"? Mnie ten temat bardzo zaciekawił, tak bardzo, że napisałam o tym pracę dyplomową. W kilku słowach postaram się wyjaśnić w jaki sposób i dlaczego poniższe symbole, które (co trzeba tu wyraźnie podkreślić) są ściśle powiązane z chrześcijaństwem, oddziałują na wampira.

Dlaczego wampir nie może przebywać na słońcu?

Promienie słońca są dla wampira zabójcze, gdyż słońce jest symbolem życia, zbawienia i sprawiedliwości - czyli jest tym wszystkim czym wampir nie jest. Najbardziej niebezpieczny dla wampira jest sam wschód słońca, gdyż wschodzące słońce oznacza zmartwychwstanie i niewinność. Ponadto słońce (jako symbol Chrystusa Zmartwychwstałego) posiada, tak jak ogień, moc oczyszczania z grzechów. Podsumowując: kontakt wampira z ogniem bądź promieniami słońca skutkuje spaleniem demona, gdyż wypala w nim cały grzech.

Dlaczego wampir ucieka na widok krzyża?

Krzyż to symbol chrześcijaństwa, który w rękach osoby wierzącej stanowi amulet ochronny przeciw siłom nieczystym. Przypomina on o męce i śmierci Jezusa, dzięki której ludzkość została zbawiona. Krzyż jest symbolem i świadectwem wielkiej miłości Boga, który tak bardzo umiłował ludzi, że poświęcił za ich grzechy swego jedynego syna. Ta sama miłość została świadomie odrzucona przez Szatana i dlatego wampir (jako uosobienie zła) nie może znieść widoku krzyża. Przypomina mu on o tym, co bezpowrotnie stracił.

Dlaczego wampir boi się wody święconej?

Kolejnym symbolem mającym ścisły związek z chrześcijaństwem jest woda święcona. Symbolizuje ona oczyszczenie i rozpoczęcie nowego życia już bez grzechu. Wampir jako nieumarły nie może poddać się oczyszczającemu działaniu wody święconej, ponieważ działa ona na niego tak jak ogień – wypalając w nim cały grzech, a tym samym go unicestwiając.

Źródło: praca naukowo-badawcza Scoffera

Czytaj dalej >>

Filmy o podróżach w czasie i pętlach czasowych

Lista filmów i seriali o podróżach w czasie ze szczególnym uwzględnieniem pętli czasowych. Lista oprócz klasycznych przykładów podróży w przeszłość bądź przyszłość uwzględnia także historie alternatywne (słynne: "co by było, gdyby...") oraz podróże do przyszłości w innych stanach świadomości (w wyniku hibernacji, śpiączki). Lista nie zawiera natomiast filmów o światach/rzeczywistościach równoległych.

Lista filmów o pętlach czasowych:

12:01 (1993)
12 świątecznych randek (12 Dates of Christmas) (2011)
12 wieczorów wigilijnych (The Twelve Days of Christmas Eve) (2004) 
50 pierwszych randek (50 First Dates) (2004)
Assassin's Creed (2016)

ARQ (2016)

Biegnij, Lola, biegnij (Lola rennt) (1998)

Donnie Darko (2001)

Dzień świstaka (Groundhog Day) (1993)
Jak romantycznie! (Isn't It Romantic) (2019) (fragment)

Jeśli tylko (If Only) (2004) 

Kod nieśmiertelności (Source Code) (2011)

Loop: Zagubiony w czasie (Loop) (2020)
Looper - Pętla czasu (Looper) (2012)

Mickey: Bajkowe Święta (Mickey's Once Upon a Christmas) (1999)

Mroczna Kraina (Dark Country) (2009)
Nago (Naked) (2017)

Na skraju jutra (Edge of Tomorrow) (2014)
Osobliwy dom Pani Peregrine (Miss Peregrine's Home For Peculiar Children) (2016)

Ostatni dzień lata (The Last Day of Summer) (2007)

Pętla (Ha-ru) (2017)

Piąty wymiar (Triangle) (2009)

Pierwszy raz jeszcze raz (Premature) (2014)

Powtórzenia (Repeaters) (2010)

Przeznaczenie (Predestination) (2014)

Przypadek (1981)

Retrospekcja (Retroactive) (1997)
Równolegle (El Incidente) (2014)
Russian Doll (2019-) - serial
Ślub moich marzeń (I Do, I Do, I Do) (2015)
Śmierć nadejdzie dziś (Happy Death Day) (2017)

Śmierć nadejdzie dziś 2 (Happy Death Day 2U) (2019)
Świąteczna randka (A Christmas Wedding Date) (2012)
Świąteczne déja vu (Christmas Do-Over) (2006)

Ten sam dzień (Day Break) (2006-2007) - serial

Time Rush (2016)
Volver a morir (2011)  

Wieczne święta (Christmas Every Day) (1996)

Zagubiona autostrada (Lost Highway) (1997)

Zaklęte piętro (Circle of Eight) (2009)

Zanim odejdę (Before I Fall) (2017)

Zbrodnie czasu (Los Cronocrímenes) (2007)

Lista filmów o podróżach w czasie:

22.11.63 (11.22.63) (2016) - serial

12 małp (Twelve Monkeys) (1995)

12 małp (12 Monkeys) (2015-) - serial

100 Milionów BC (100 Million BC) (2008)

A Connecticut Rabbit in King Arthur's Court (1978)
A Connecticut Yankee (1955)
Armia ciemności (Army of Darkness) (1992)

Arytmetyka diabła (The Devil's arithmetic) (1999)
Atomowy amant (Blast From The Past) (1999)
Austin Powers: Agent specjalnej troski (Austin Powers: International Man of Mystery) (1997)

Austin Powers 2 - Szpieg, który nie umiera nigdy (Austin Powers: The Spy Who Shagged Me) (1999)

Austin Powers i Złoty Członek (Austin Powers in Goldmember) (2002)

Bandyci czasu (Time Bandits) (1981)

Biggles (1986)

Błękit Szafiru (Saphirblau) (2014)

Boku no kanojo wa saibôgu (2008)

Brother Future (1991)

Być może (Peut-être) (1999)

Chłopak na dworze króla Artura (A Kid in King Arthur's Court) (1995)
Cofnąć czas (Running Against Time) (1990)

Conceiving Ada (1997) 

Cube 2 (Cube 2: Hypercube) (2002)

Czarnoksiężnicy (The Lords of Magick) (1989)

Czarnoksiężnik (Warlock) (1989)

Czarny rycerz (Black Knight) (2001)

Czas na miłość (About Time) (2013)

Czerwień rubinu (Rubinrot) (2013)

Częstotliwość (Frequency) (2000)

Człowiek z deszczem w butach (The Man with Rain in His Shoes) (1998)

Dark (2017-) - serial

Deja Vu (2006)
Doctor Who: Dreamland (2009) - miniserial

Doctor Who: Scream of the Shalka (2003) - miniserial

Doktor Who (Doctor Who) (1963-1989) - serial
Doktor Who (Doctor Who) (1996)

Doktor Who (Doctor Who) (2005-) - serial

Doktor Who i Dalekowie (Dr. Who and the Daleks) (1965)

Dom nad jeziorem (The Lake House) (2006)

Dzieciak (The Kid) (2000)

Dziś 13, jutro 30 (13 Going On 30) (2004)

Efekt motyla (The Butterfly Effect) (2004)

Efekt motyla 2 (The Butterfly Effect 2) (2006)

Efekt motyla 3 (The Butterfly Effect 3: Revelations) (2009)

Eksperyment Filadelfia (The Philadelphia Experiment) (1984)

Eksperyment Filadelfia II (Philadelphia Experiment II) (1993)
Eksperyment "Filadelfia" (The Philadelphia Experiment) (2012)

Eliminatorzy (Eliminators) (1986)

Faceci w czerni 3 (Men in Black 3) (2012)

Family Man (The Family Man) (2000)

Fetching Cody (2005)

Filar (La jetée) (1962)

Frankenstein wyzwolony (Frankenstein Unbound) (1990)

Freejack (1992)

Gabinet figur woskowych 2: Zagubieni w czasie (Waxwork II: Lost in Time) (1992)

Gandahar (1988)
Gdy spotkaliśmy się pierwszy raz (When We First Met) (2018)

Gdzieś w czasie (Somewhere in Time) (1980)
Godzina pąsowej róży (1963)

Goście, goście (Les Visiteurs) (1993)

Goście, goście II - korytarz czasu (Les Couloirs du temps: Les visiteurs 2) (1998)

Goście, goście III: Rewolucja (Les Visiteurs: La Terreur) (2016)

Goście w Ameryce (Just Visiting) (2001)

Gwiezdne jaja: Część I - Zemsta Świrów ((T)Raumschiff Surprise: Periode 1) (2004)

Harry Potter i więzień Azkabanu (Harry Potter and the Prisoner of Azkaban) (2004)

Herkules w Nowym Jorku (Hercules in New York) (1970)

Hibernatus (1969)

I uderzył grom (A Sound of Thunder) (2005)

I'll Follow You Down (2013)

Idaho Transfer (1973)

Idiokracja (Idiocracy) (2006)

Ile waży koń trojański? (2008)

Interstellar (2014)

Iwan Wasiliewicz zmienia zawód (Ivan Vasilevich menyaet professiyu) (1973)

Jankes i rycerze okrągłego stołu (A Young Connecticut Yankee in King Arthur's Court) (1995)
Jankes na dworze króla Artura (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court) (1921)

Jankes na dworze króla Artura (A Connecticut Yankee) (1931)

Jankes na dworze króla Artura (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court) (1949)

Jankeska na dworze króla Artura (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court) (1989)

Jesteśmy z przyszłości (My iz buduschego) (2008)

Jesteśmy z przyszłości 2 (My iz buduschego 2) (2010)

Jetsonowie spotykają Flintstonów (The Jetsons Meet The Flintstones) (1987)
Journeyman - podróżnik w czasie (Journeyman) (2007-) - serial

Jubileusz (Jubilee) (1978)

Jumper (2008)

Jutro będzie futro (Hot Tub Time Machine) (2010)

Jutro będzie futro 2 (Hot Tub Time Machine 2) (2015)

Jutro wstanę rano i oparzę się herbatą (Zítra vstanu a opařím se čajem) (1977)

Kate i Leopold (Kate & Leopold) (2001)
Kimi no Na wa. (2016)

Klik: I robisz, co chcesz (Click) (2006)

Kocham cię, kocham cię (Je t'aime, je t'aime) (1968)

Końcowe odliczanie (The Final Countdown) (1980)

Kosmiczna załoga (Galaxy Quest) (1999)
Krucjata w dżinsach (Kruistocht in spijkerbroek) (2006) 

Książę Persji: Piaski czasu (Prince of Persia: The Sands of Time) (2010)

Land of the Lost (1974-1977) - serial

Legends of Tommorow (2016) - serial

Linia czasu (Timeline) (2003)

Łowcy czasu (Timestalkers) (1987)

Łowcy dziewic (Test Tube Teens from the Year 2000) (1994)

Łowcy wrażeń (The Time Shifters) (1999)
Magiczny zegar (For All Time) (2000)

Małgosia contra Małgosia (1980)
Małgosia contra Małgosia (2008)

Melancholia Haruhi Suzumiyi (Suzumiya Haruhi no Yūutsu) (2006-2009) - serial

Melinda i Melinda (Melinda and Melinda) (2004)
Miasteczko Pleasantville (Pleasantville) (1998)

Migawka z przyszłości (Time Lapse) (2014)

Millennium (1989)

Mimzy: mapa czasu (The Last Mimzy) (2007)
Mirai (Mirai no Mirai) (2018)

Misja 1549 (Sengoku jieitai 1549) (2005)

Misja w czasie (Seven Days) (1998-2001) - serial

Morlokowie i wehikuł czasu (Morlocks) (2011)

Mój naukowy projekt (My Science Project) (1985)

Mój przyszły chłopak (My Future Boyfriend) (2011)

Mr. Nobody (2009)

Nawigator: Odyseja Średniowieczna (The Navigator: A Mediaeval Odyssey) (1988)

Norman's Awesome Experience (1988) 

Novye priklyucheniya yanki pri dvore korolya Artura (1988)

O dziewczynie skaczącej przez czas (Toki wo kakeru shôjo) (2006)

Obłęd (The Jacket) (2005)

One-Minute Time Machine (2014)

One Minute Time Machine (2017)

Opowieść wigilijna (Scrooge) (1970)

Opowieść wigilijna (A Christmas Carol) (1984)

Opowieść wigilijna (A Christmas Carol) (1999)
Opowieść wigilijna (A Christmas Carol) (2004)

Otchłań czasu (The Blue Yonder) (1985)
Palić/Nie palić (Smoking/No Smoking) (1993)
Panowie, zabiłem Einsteina (Zabil jsem Einsteina, pánové) (1969)
Paradox (2016)

Peggy Sue wyszła za mąż (Peggy Sue Got Married) (1986)

Planeta małp (Planet of the Apes) (1968)

Planeta małp (Planet of the Apes) (2001)

Po drugiej stronie lustra (Mirror, Mirror) (1995-1998) - serial

Podróż przez Gwiezdne Wrota (Time Chasers) (1994)
Podróż w czasie (Time After Time) (1979)
Podróże w czasie: najczęściej zadawane pytania (Frequently Asked Questions About Time Travel) (2009)
Powrót do przyszłości (Back to the Future) (1985)

Powrót do przyszłości (Back to the Future) (1991-1993) - serial

Powrót do przyszłości II (Back to the Future Part II) (1989)

Powrót do przyszłości III (Back to the Future Part III) (1990)

Powrót na Planetę Małp (Return to the Planet of the Apes) (1975) - serial

Powrót na Planetę Małp (Back to the Planet of the Apes) (1980)

Poza barierą czasu (Beyond the Time Barrier) (1960)

Poza czasem (Timeless) (2016-2018) - serial
Projekt Almanach: Witajcie we wczoraj (Project Almanac) (2015)

Przeczucie (Premonition) (2007)

Przypadkowa dziewczyna (Sliding Doors) (1998)

Przypadkowa ekspedycja (The Spaceman and King Arthur) (1979)
Ratujmy Mikołaja! (Saving Santa) (2013)
Returner: Amazonka czasu (Ritana) (2002)

Rick i Morty (Rick and Morty) (2013-) - serial

Rodzinka Robinsonów (Meet the Robinsons) (2007)

Rycerz Artura (A Knight in Camelot) (1998)

Seksmisja (1983)

Shrek Forever (Shrek Forever After) (2010)

Si-wol-ae (Siworae) (2000)

Skubani (Free Birds) (2013)

Sliders - Piąty wymiar (Sliders) (1995-2000) - serial

Slipstream (2005)

Star Trek (2009)

Star Trek IV: Powrót na Ziemię (Star Trek IV: The Voyage Home) (1986)

Star Trek VIII: Pierwszy kontakt (Star Trek: First Contact) (1996)

Strażnik czasu (Timecop) (1994)

Strefa przyszłości (Future Zone) (1990)
Synchronicity (2015)

Szalona wyprawa Billa i Teda (Bill & Ted's Bogus Journey) (1991)

Szansa mojego życia (Me Myself I) (1999)

Szczęśliwy traf (Happy Accidents) (2000)
Śpioch (Sleeper) (1973)

Tam, gdzie kończy się czas (The Sticky Fingers of Time) (1997)

Terminator (The Terminator) (1984)
Terminator: Genisys (2015)

Terminator 2: Dzień sądu (Terminator 2: Judgment Day) (1991) 

Terminator 3: Bunt maszyn (Terminator 3: Rise of the Machines) (2003)

Terminator: Ocalenie (Terminator Salvation) (2009)

The Call (Kol) (2020)

The Day Time Ended (1979)

The Exotic Time Machine (1998)

The Exotic Time Machine II: Forbidden Encounters (2000)
The Next One (1984)
The Spirit of '76 (1990)

The Time Guardian (1987)

The Three Stooges Meet Hercules (1962)

Time After Time (2017) - serial

Time Trackers (1989)

Time Trackers (2008) - serial

Timegate: Tales of the Saddle Tramps (1999)

Timeless (2016)

Timemaster (1995)

Timerider: Przygoda Lyle'a Swanna (Timerider: The Adventure of Lyle Swann) (1982)

To wspaniałe życie (It's a Wonderful Life) (1946)
Toki o kakeru shôjo (2010)

Trancers (1985)

Trancers 2: Powrót Jacka (Trancers II) (1991)

Trancers III (1992)

Trancers 4: Jack of Swords (1994)

Trancers 5 - Nagła śmierć (Trancers 5: Sudden Deth) (1994)

Trancers 6 (2002)

Trzynaste piętro (The Thirteenth Floor) (1999)

Tylko jeden (The One) (2001)

Ucieczka nawigatora (Flight of the Navigator) (1986)

Ucieczka przez czas (Timescape) (1992)

Ucieczka z Planety Małp (Escape from the Planet of the Apes) (1971)

Uciekinier w czasie (Time Runner) (1993)

Umrzeć (albo nie) (Morir (o no)) (2000)

Un Español en la corte del rey Arturo (1964)
Una Bruja sin escoba (1967)

W podziemiach Planety Małp (Beneath the Planet of the Apes) (1970)
W pułapce czasu (Sengoku Jieitai) (1979)

W pułapce czasu (Time Trax) (1993-1994) - serial

W pułapce czasu (Valérian et Laureline) (2007-2008) - serial
Wehikuł czasu (The Time Machine) (1960)

Wehikuł czasu (The Time Machine) (2002)

Wideo z Jezusem (Das Jesus Video) (2002)

Wiecznie młody (Forever Young) (1992)

Wigilijny show (Scrooged) (1988)

Władca zwierząt 2 (Beastmaster 2: Through the Portal of Time) (1991)

Wojownicze Żółwie Ninja III (Teenage Mutant Ninja Turtles III) (1993)

Wspaniała przygoda Billa i Teda (Bill & Ted's Excellent Adventure) (1989)

Wyklęci (Misfits) (2009-2013) - serial

Wynalazek (Primer) (2004)

Wyrolowani (Extinct) (2021)

X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (X-Men: Days of Future Past) (2014)
Yeolhansi (11 A.M.) (2013)

Zaginiony ląd (Land of the Lost) (2009)

Zaginiony ląd - Dolina Jurajska (Land of the Lost) (1991-1992) - serial

Zagubiony w czasie (Quantum Leap) (1989-1993) - serial

Zakazane królestwo (The Forbidden Kingdom) (2008)

Zaklęci w czasie (The Time Traveler's Wife) (2009)
Zapłata (Paycheck) (2003)
Zdarzyło się jutro (Early Edition) (1996-2000) - serial
Zdarzyło się to jutro (It Happened Tomorrow) (1944)

Zeszłego roku w Marienbadzie (L'année dernière à Marienbad) (1961)
Zimowa opowieść (Winter's Tale) (2014)

Życie na Marsie (Life on Mars) (2006-2007) - serial

Życie przed oczami (The Life Before Her Eyes) (2007)

Lista będzie sukcesywnie uzupełniana. Nowości przez kilka dni będą zaznaczone na czerwono, aby ułatwić wyszukiwanie.

Plakaty zostały pobrane ze strony: www.filmweb.pl
Grafika: Scoffer

Czytaj dalej >>

Znajdź tonące dziecko - "gra" edukacyjna

Czy i Was ostatnie wydarzenia* skłoniły do zastanowienia się nad tym czy byłbym/byłabym w stanie rozpoznać osobę, która tonie? Odpowiedź na to pytanie można uzyskać grając w "Spot The Drowning Child". W "grze"** wcielasz się w ratownika, który pilnuje jednego z czterech sektorów basenu. Gdy tylko wypatrzysz, że dzieje się coś złego, klikasz myszką na osobę, która potrzebuje pomocy - rzucasz mu wtedy wirtualne koło ratunkowe. Sprawdź czy uda Ci się dostrzec tonącego szybciej niż prawdziwy ratownik wodny. Może dzięki tym ćwiczeniom uda Ci się kiedyś uratować komuś życie?

Filmy pochodzą z kanału Lifeguard Rescue na YouTube. Polecam dokładnie obejrzeć zamieszczone tam filmy, ponieważ można się z nich naprawdę wiele nauczyć. Dowiesz się z nich m.in.: 

• jak zachowuje się osoba, która się topi
• jak wygląda praca ratownika
• jak trudno jest dostrzec tonącego w tłumie
• jak bardzo ludzie są ślepi, gdy są w wodzie
• że możesz utonąć wśród ludzi
• że nawet jak ktoś widzi, że się topisz, nie pomoże Ci, bo uważa, że od tego jest ratownik

* Tragedia w Darłówku.

**Ciężko nazywać to grą, skoro wiemy, że nagrania pokazują dzieci, które naprawdę się topiły...

Zdjęcie: screen pochodzi z jednego z filmów na kanale Lifeguard Rescue.

Czytaj dalej >>

Czym są wampiry i jak narodził się o nich mit?

Mity, legendy, baśnie towarzyszą człowiekowi odkąd stał się istotą rozumną, obdarzoną wyobraźnią, zdolną do porozumiewania się z innymi ludźmi za pomocą mowy. Racjonalne myślenie i wyobraźnia zastępowały mu wiedzę naukową, zmieniając zjawiska, których nie rozumiał (tj. śmierć, choroba, susza itp.) w mit o tajemniczych siłach mających władzę nad światem. Funkcją mitu nie było tylko wyjaśnienie pewnych zjawisk, ale także ochrona przed nimi. Człowiek wierzący w mit mógł kontrolować swoje życie. Gdy dotknęło go nieszczęście mógł temu przeciwdziałać odprawiając stosowne rytuały bądź składając ofiarę na przebłaganie bogów. Do najstarszych mitów należą te, które dotyczą problemu życia i śmierci – dwóch tematów, które od wieków fascynują człowieka, skłaniając go do egzystencjalnych rozważań, a także inspirując go do tworzenia nowych interpretacji. Jednym z takich mitów jest mit o wampirach – istotach żyjących na pograniczu życia i śmierci.

Według przekonań mitologicznych wampir to człowiek, który po śmierci przekształcał się w demona, żywiącego się ludzką krwią. Zabijał niewinnych ludzi poprzez wysysanie z nich życiodajnej krwi. Wampir, aby przetrwać musiał odebrać innemu człowiekowi życie – tym samym stawał się istotą przeklętą, którą od wiecznego potępienia uratować mogła tylko ponowna śmierć. Uśmiercenie wampira powinno być zaplanowane i przeprowadzone według miejscowych rytuałów antywampirycznych. Badania archeologiczne potwierdzają, że zwyczaj profanacji zwłok, w celu powstrzymania domniemanego wampira, był znany i praktykowany w średniowiecznej Europie. Ataki wampirów nasilały się zwłaszcza w czasach zarazy, gdyż w ten sposób prosty lud tłumaczył sobie przyczynę nieszczęścia.

Postać wampira była obecna w wielu mitologiach na świecie, jednakże w zależności od regionu zmieniały się jego cechy fizyczne oraz upodobania żywieniowe. Wampir mógł być przerażającym żywym trupem, piękną dziewczyną lub owłosionym potworem. Zamiast picia krwi mógł zjadać całe ciała lub pojedynczy narząd np. serce lub wątrobę. Pomimo tych różnic wampir wszędzie uznawany był za istotę przeklętą. Ponadto w każdej mitologii mit o wampirach związany był przynajmniej z jednym tematem tabu.  Zakazy kulturowe dotyczyły zazwyczaj tematów związanych ze śmiercią, kanibalizmem, hematofagią, erotyzmem, homoseksualizmem i patologiami seksualnymi.

Najczęściej oskarżanymi o wampiryzm byli ludzie o dziwnym wyglądzie. Mógł być on spowodowany przez nieznane wówczas choroby genetyczne lub choroby nabyte tj. wścieklizna. O bycie wampirem oskarżano także osoby chore umysłowo lub mieszkające w odosobnieniu. Jakakolwiek odmienność nie była wśród prostych ludzi tolerowana.

Współczesne idealizowanie i uczłowieczanie postaci wampira - który jeszcze do niedawna był postacią demoniczną - jest zjawiskiem niezwykłym i wymagającym głębszej analizy. Zaskakująca jest też wciąż rosnąca popularność wizerunku wampira, którego literatura i film wykreowały na istotę nie tylko posiadającą nadludzką moc, ale i będącą spełnieniem wszelkich ludzkich pragnień. Można to tłumaczyć jako próbę zapanowania nad złem lub przemiany zła w dobro. W książkach dla młodzieży wampir walczy o swoje człowieczeństwo, posiada uczucia i jest zdolny obdarzyć człowieka zaufaniem i miłością. Zamiast krwi ludzkiej pije krew zwierzęcą lub syntetyczną. A więc robi coś co jest zupełnie sprzeczne z jego naturą. Zabija, a może raczej tłumi w sobie pierwiastek zła, chcąc odpokutować swoje zbrodnie. Przypomina tym samym bardziej pokornego pokutnika niż krwiożerczego demona.

Podsumowując, mit o wampirze jest zagadnieniem, które można rozpatrywać na wiele sposobów: zarówno pod względem kulturowym, medycznym, jak i psychologicznym. 
W kolejnym artykule poświęcę więcej czasu arcyciekawemu aspektowi medycznemu. A tymczasem zachęcam do lektury moich wcześniejszych postów:
Dlaczego wampiry muszą pić krew? 
Dlaczego wampir boi się słońca, krzyża i wody święconej?

Źródło: praca naukowo-badawcza Scoffera

 

Czytaj dalej >>

Fotografia sztuką uwodzenia, czyli jak zdobyć zgodę na publikację zdjęcia

"Staram się rozmawiać z ludźmi w sposób bezpośredni, nie robię niczego podstępem, chcę im pomóc, a nie pogrążyć" - mówi fotograf Tadeusz Późniak

     Tadeusz Późniak z wykształcenia dziennikarz, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, od ponad 35 lat jest fotoreporterem tygodnika "Polityka". Wieloletni członek Związku Polskich Artystów Fotografików, kilkukrotny laureat konkursów fotograficznych. Specjalista w portrecie prasowym, który hobbystycznie zajmuje się fotografią turystyczną. 

Jak fotoreporter radzi sobie z uzyskaniem zezwolenia na publikację zdjęcia?

     Ostatnio popadliśmy, mówiąc kolokwialnie, w lekką paranoję. Ponieważ żąda się w sytuacjach trudnych, czyli poza rozmową oficjalną, aby od osoby którą fotografuję uzyskać pisemną zgodę na publikację. W redakcji mamy nawet gotowe druki, na których "model" ma się tylko podpisać. Jednak, gdy nie dotyczy to osób publicznych, tylko prywatnych to każdy się do tego zniechęca i stara się pozbyć kłopotu jakim w danej chwili jest fotoreporter. W takiej sytuacji osoba prywatna często w ogóle nie pozwala na zrobienie sesji. Dlatego trochę ryzykujemy i nie bierzemy tych oświadczeń na piśmie.

     Kiedyś fotografowałem temat "Wychowanie poprzez sztukę". Zdjęcia robiłem w więzieniach. Udało mi się dostać do naprawdę ciężkiego i pilnie strzeżonego zakładu, gdzie przebywali poważni już recydywiści. Dlaczego wybrałem akurat takie miejsce? Ponieważ tamtejsi więźniowie produkowali tam misie, zabawki na choinkę i inne rzeczy, które zupełnie nie pasowały do ich straszliwego wyglądu i do przestępstw, za które odsiadywali karę. Zrobiłem im zdjęcia, prawie się z nimi zaprzyjaźniłem (bo taki jest mój styl fotografowania), dostałem nawet od nich zabawki dla moich dzieci, na pamiątkę. Myślałem więc, że wszystko jest w porządku.
Ukazało się zdjęcie w "Polityce", a ja po jakimś czasie dostaję wezwanie od prokuratora. Okazało się, że więźniowie oskarżyli mnie o zrobienie im zdjęć bez ich zgody. Co oczywiście jest absurdem, bo dostać się do ciężkiego więzienia, do celi z 4-6 recydywistami i zrobić im zdjęcie bez ich zgody, to oczywiście absurd. I tak też tłumaczyłem się prokuratorowi, który oczywiście umorzył postępowanie.  Miałem jeszcze kilka takich przypadków, ale na szczęście nie było ich dużo. Staram się rozmawiać z ludźmi w sposób bezpośredni, nie robię niczego podstępem, chcę im pomóc, a nie pogrążyć. I to jest chyba złoty środek.   

Czy można założyć, że gdy osoba, którą fotografujemy patrzy na nas i ma świadomość tego, że jest fotografowana to tym samym wyraża zgodę na zrobienie zdjęcia?

      Ktoś może powiedzieć "proszę mnie nie fotografować" to znaczy, że w ogóle nie życzy sobie aktu fotografowania. Taką osobę z reguły nie interesuje co się z tym zdjęciem stanie później i oczywiście ma do tego prawo. To jest pierwszy stopień. Następny to "nie zgadzam się na publikację" albo "a gdzie i do czego chce to pan wykorzystać?", wówczas trzeba wytłumaczyć. No i wtedy ostatecznie otrzymamy zgodę albo i nie. Jest to jednak rzecz do pewnej negocjacji.
     Natomiast są sytuacje w których fotografowanie w miejscach publicznych jest dozwolone: gdy osoby, które się tam pojawiają (mówię o osobach publicznych) przewidują, że będą fotografowane. Jednak jeśli np. pobiegnę za marszałkiem sejmu do toalety i tam będę chciał zrobić mu zdjęcie, to wtedy ta zgoda jest nieważna, ponieważ osoba publiczna stała się w tym momencie osobą prywatną. Osobę publiczną można więc fotografować tylko i wyłącznie w miejscach publicznych, związanych z jej funkcją. Na ulicy, w sklepie, w kawiarni człowiek ten jest już osobą prywatną i należy poprosić o zgodę.

Jak zacząć? 

     Zagadać, uśmiechnąć się, nawiązać do wyjątkowo ładnego oświetlenia czy scenografii. Najpierw pozyskać osobę, potem prosić o zgodę. Fotografia jest sztuką uwodzenia. Mówię to oczywiście w szerokim kontekście, chodzi tu o uwiedzenie w sensie pozyskania sympatii, aprobaty. Ja zdecydowanie wolę reportaż uczestniczący, nie jestem paparazzi. Zaprzyjaźniam się z ludźmi, których chcę sfotografować. Wypiję z nimi piwo i wtedy robią rzeczy, których nigdy by nie zrobili, gdybym ich do siebie nie przekonał.

Czy wystarczy zgoda ustna czy musi być pisemna?

     Teoretycznie redakcja wymaga ode mnie tej drugiej, jednak tylko dwa razy prosiłem o zgodę na papierze. W pozostałych przypadkach albo mam świadków, że taka zgoda została wyrażona albo jest to forma półurzędowa tak jak w przypadku tych więźniów. Wtedy, aby dostać się do celi potrzebowałem najpierw zgody naczelnika więzienia na samo wejście, a potem byłem eskortowany przez strażnika i kilka innych osób, dlatego też uznałem że nie muszę brać od więźniów zgody na piśmie.
     Reasumując, według prawa fotograf powinien otrzymać zgodę na publikację zdjęcia. Jednak jeśli mogę coś doradzić to proponuję starać się o zgodę na końcu, bo człowiek, kiedy ma coś podpisać, aż cały się "jeży". Zachowuje się tak jakbyśmy mu dawali do podpisania jakiś rodzaj cyrografu, myśli, że to może jakiś podstęp albo że ktoś potem niecnie wykorzysta ich zdjęcie. Dlatego o zgodę na publikację prosimy na samym końcu.

Zdjęcie przedstawia pana Tadeusza Późniaka.

Wywiad przeprowadził i zdjęcie wykonał: Scoffer

Czytaj dalej >>